Muzeum Historii Polski

Wystawa organizowana przez Muzeum Historii Polski. Można ją było oglądać w dniach 11.11.2008 - 1.03.2009 w Zamku Królewskim w Warszawie.

Muzeum Historii Polski dziękuje Zarządowi Spółki Tramwaje Warszawskie za bezpłatne wypożyczenie tramwaju w dniach 27 i 28 lutego na promocję finisażu wystawy: Dwudziestolecie. Oblicza Nowoczesności. Dziękujemy także członkom Klubu Miłośników Komunikacji Miejskiej za prowadzenie tramwaju jako wolonatiusze.



organizator


współorganizator





sponsor wystawy

więcej...

Muzy między wojnami

Kulturę polską 1918-1939 cechuje ogromna różnorodność. Szacunek dla tradycji spotyka się z dążeniami awangardowymi. W powieści jeden biegun wyznaczają Noce i dnie Marii Dąbrowskiej, drugi – Ferdydurke Gombrowicza, w poezji Tuwim i Przyboś, w teatrze – Szaniawski i Witkacy.
Rolę salonów literackich przejmują domy pisarzy. Salony artystyczne cechuje wielka żywiołowość i efemeryczność, literacka kawiarnia wydaje się instytucją bardziej trwałą. Już 29 listopada 1918 r. rozpoczęła działalność kawiarnia poetycka „Pod Pikadorem”. Dopiero potem przyszedł czas wielkich sukcesów poetów Lechonia, Wierzyńskiego, Tuwima, Słonimskiego, czas „Ziemiańskiej”. W latach trzydziestych przy „swoim” stoliku pracuje na pozycję w środowisku Witold Gombrowicz… Ważniejsze wydawnictwa i redakcje znajdowały się w Warszawie. Także i one przejmowały niekiedy funkcje salonów artystycznych. W 1919 r. otworzyła swe podwoje słynna Reduta, związana z nazwiskiem Leona Schillera, ale nade wszystko Juliusza Osterwy, teatr-laboratorium, praktykujący nowatorskie metody pracy z aktorem, dążący do uformowania niemal „klasztornej” wspólnoty artystycznej, ascetyczny, niechętny gwiazdorstwu.

Dopiero pięć lat później otwarto Teatr Narodowy, borykający się z nieustannymi problemami. Pracowali tu m.in. Ludwik Solski, Aleksander Zelwerowicz, Wilam Horzyca. Osterwa tutaj wyreżyserował swój najgłośniejszy spektakl Uciekła mi przepióreczka. Talentem menedżerskim zabłysnął Arnold Szyfman, któremu udało się przez całe dwudziestolecie poprowadzić dwie znaczące sceny stołeczne: Teatr Mały oraz Polski. Szyfman kusił widzów atrakcyjnymi dekoracjami i udziałem znanych aktorów, jak Irena Solska, Stanisława Wysocka, Irena Eichlerówna, Aleksander Zelwerowicz, Kazimierz Junosza-Stępowski. Jednak to również tutaj Leon Schiller zrealizował najpełniej swoją koncepcję „teatru monumentalnego”, wystawiając Dziady Mickiewicza. Od 1928 r. działał ambitny, choć mniej popularny niż planowano Teatr Ateneum, który zawdzięczał swój poziom i popularność głównie osobie Stefana Jaracza.Hanka Ordonówna

Teatry prowincjonalne nie osiągnęły podobnych sukcesów, choć pracowali w nich często najlepsi. W 1925 do Wilna przeniosła się na kilka lat Reduta Osterwy, który następnie wyjechał do Krakowa, ale jego Teatr imienia Słowackiego nie dorównał scenom warszawskim. Lepiej wiodło się scenie lwowskiej, której nowy impuls dał Schiller, a po nim Horzyca. Ważną, choć lokalną rolę odgrywały teatry w Poznaniu, Bydgoszczy, Łodzi, Toruniu. W Warszawie, Krakowie, Łodzi, Lwowie, Lublinie, Wilnie istniały teatry żydowskie. Były też sceny ludowe, robotnicze, studenckie, szkolne, eksperymentalne. Legenda otacza kabaret literacki „Qui Pro Quo” (1919-1932), do którego teksty pisali Julian Tuwim, Marian Hemar, Feliks Konarski (Ref-ren), a występowali – Hanka Ordonówna, Zofia Terné, Eugeniusz Bodo, Andrzej Bogucki, Chór Dana, a także konferansjer Fryderyk Járosy. Bardziej rewiowy charakter miało „Morskie Oko”, gdzie występowali Zula Pogorzelska i Ludwik Sempoliński. Niezwykle popularne i żywotne okazały się produkcje autora tekstów Andrzeja Własta i kompozytora Jerzego Petersburskiego, twórców najpopularniejszej polskiej piosenki, Tango milonga (Oh Donna Clara).

Do historii przeszedł efemeryczny „Ali Baba”, gdzie Ludwik Sempoliński wykonywał piosenkę Ten wąsik, ach ten wąsik, parodiując zarówno Chaplina, jak i Hitlera, co rozeźliło ogromnie Niemców. A był rok 1939… Bezprecedensowy okazał się sukces Wesołej lwowskiej fali, czyli radiowego kabaretu Szczepka i Tońka – Kazimierza Wajdy i Henryka Vogelfängera. To głównie dzięki nim rozpoznawany jest lwowski humor i sposób wymowy. W Wilnie literacki kabaret radiowy Kukułka wileńska prowadzili Konstanty Ildefons Gałczyński i Teodor Bujnicki.

Piosenki międzywojenne robią w ostatnich latach zawrotną karierę. Tworzyli je profesjonaliści, jak kompozytor Henryk Wars i poeta Julian Tuwim. Marian Hemar ułożył słowa do kilku tysięcy piosenek.

W polskiej kinematografii przedwojennej zabrakło arcydzieł, a nawet filmów wybitnych. Wielkim powodzeniem cieszyły się produkcje sensacyjne, melodramaty, komedie muzyczne. W filmach grywały wielkie gwiazdy: Jadwiga Smosarska, Jerzy Leszczyński, Elżbieta Barszczewska, Kazimierz Junosza-Stępowski, Józef Węgrzyn, Jacek Woszczerowicz, Stefan Jaracz, Tadeusz Fijewski. Ich kreacje doceni nawet wybredny amator sztuki. Osobnym zjawiskiem był film żydowski. Sporadycznie prezentowano kino eksperymentalne. Najwybitniejszymi przedstawicielami tego nurtu okazali się Franciszka i Stefan Themersonowie.

Trudny okres przeżywał Teatr Wielki, do filharmonii wciąż wypadało chodzić, a wyrazem wielkich ambicji były dwa międzynarodowe konkursy: pianistyczny im. Chopina (od 1927) i skrzypcowy im. Wieniawskiego (od 1935).

Jan Tomkowski

logo Muzeum Historii Polski
Copyright (c) 2008 Muzeum Historii Polski & (c) Fortepresse & (c) A. Żebrowski. Zdjęcia na wystawie pochodzą ze zbiorów NAC